Купувате стока за 100 МКД, ја продавате за 150 МКД. Едноставна аритметика. Но во книгите се случуваат три различни работи: одбивате од залиха по една вредност, признавате приход по друга, и пресметувате трошок на продажба по трета. Кој број каде оди и зошто? Овој водич ги објаснува термините набавна вредност, продажна вредност, COGS (трошок на продадена стока) и зошто нивното разликување е основа за точни финансии.
Двете цени на еден ист производ
Секоја ставка во вашата залиха има две цени:
- Набавна цена (cost price): Колку сте ја платиле кога сте ја купиле
- Продажна цена (sale price): Колку ја продавате на клиент
Разликата е вашата бруто маржа на тој производ.
Пример: купувате чевли за 1.000 МКД, продавате за 1.500 МКД. Набавна = 1.000, продажна = 1.500, маржа = 500 МКД (или 33% од продажната, или 50% наценка на набавната).
Кога вредноста на залиха се променува
Во моментот на купување, вредноста на залиха е набавна. Тие 1.000 МКД (без ДДВ) се додаваат во вашиот биланс како „залиха“.
Во моментот на продажба, се случуваат две одделни работи:
- Излезен (продажен) приход: Во вашата сметка „Приходи од продажба“ се додаваат 1.500 МКД (продажна без ДДВ, ако продавате на ДДВ обврзник)
- Трошок на продадена стока (COGS): Во вашата сметка „Трошоци на продажба“ се додаваат 1.000 МКД (набавна на тие чевли)
Резултатот е дека во биланс на успех се прикажува:
Приходи од продажба: 1.500
Трошоци на продажба: 1.000
Бруто добивка: 500Тоа е вашата маржа на тие чевли.
Зошто COGS е важен
Без следење на COGS, во книгите имате само приходи. Тоа значи маржата ви е невидлива. Ако приходи се големи, изгледа дека работите супер. Но ако купувате скапо и продавате евтино, маржата ви е негативна и сепак изгледа дека сте профитабилни.
Точниот COGS ви овозможува:
- Точна маржа по производ, по клиент, по период
- Точна цена за продажба на нови производи (имајќи предвид колку ве чини)
- Анализа кои производи ви ја носат добивката, кои ви ја јадат
Како се пресметува COGS
Постојат три методи:
1. FIFO (First In, First Out)
Се продава прво најстарата залиха. Таа е и набавена прва. Затоа COGS-от е набавна цена на најстарата залиха.
Пример: имате 10 чевли купени по 1.000 МКД во јануари и 10 чевли купени по 1.200 МКД во март. Во април продавате 5 чевли. COGS = 5 × 1.000 = 5.000 МКД (од јануарските).
FIFO е најреалистичен и Македонската сметководствена практика го препорачува.
2. LIFO (Last In, First Out)
Се продава прво најновата залиха. COGS-от е набавна цена на најновата залиха. Овој метод е забранет во многу земји (вклучително и Македонија) бидејќи дава неточна слика на залиха во биланс.
3. Просечна цена (Weighted Average)
Се пресметува просечна набавна цена на сите ставки во залиха. COGS = просечна цена × број продадени.
Пример: 10 чевли по 1.000 + 10 по 1.200 = 22.000 МКД за 20 пара. Просечна = 1.100 МКД. COGS за 5 продадени = 5.500 МКД.
Овој метод е поедноставен но помалку точен од FIFO.
ДДВ во играта
ДДВ-от е одделен од COGS-от. ДДВ кој сте го платиле при купување (влезен ДДВ) е веќе одбиен од вашата ДДВ обврска. ДДВ кој го наплаќате при продажба (излезен ДДВ) ја зголемува вашата ДДВ обврска.
COGS НЕ вклучува ДДВ. Само набавна цена без ДДВ. Затоа во книгите:
- Купување 1.180 МКД (1.000 + 180 ДДВ): залиха се зголемува за 1.000, ДДВ за поврат за 180
- Продажба 1.770 МКД (1.500 + 270 ДДВ): приход 1.500, ДДВ должност 270, COGS 1.000, бруто 500
ДДВ нето позицијата (270 – 180 = 90 МКД должност) е одделна од маржата (500 МКД).
Што се случува со залиха кога е признат vs непризнат трошок
Не секоја набавка влегува во залиха. Постојат три категории:
- Залиха: Производ кој ќе се продава (го следиме во магацин)
- Признат трошок: Услуга или потрошен материјал каде ДДВ може да се одбие (бензин, кафе, канцелариски материјал)
- Непризнат трошок: Лични или нерелевантни трошоци каде ДДВ не може да се одбие
Кога купувате „залиха“, влегува во магацин и станува COGS при продажба. Кога купувате „признат трошок“, веднаш оди во биланс на успех како оперативен трошок и ДДВ-от е за поврат. Кога купувате „непризнат трошок“, оди во биланс на успех но ДДВ-от не е за поврат.
Денариор разликува сите три типа на ставка во набавки. Ова е важно за точна ДДВ пресметка.
Како Denarior следи COGS
Денариор автоматски ги ажурира залихата и COGS-от:
При прием на стока
Кога правите набавка во Денариор:
- Стока со SKU и количина оди во „залиха“
- Системот користи цената без ДДВ како набавна цена
- Просечна или FIFO цена се ажурира во магацинот
- Признати/непризнати трошоци одат на соодветните сметки
При продажба
Кога издавате фактура:
- Системот идентификува SKU од ставките на фактурата
- За секој SKU, го изваде од залиха со FIFO принцип (по default) или просечна (опционално)
- COGS се пресметува автоматски и се запишува во „Трошок на продадена стока“
- Маржата на фактурата е видлива во преглед
Извештаи
Извештаите ги покажуваат двете слики одделно:
- Финансиски (биланс на успех): Приходи, COGS, бруто добивка, оперативни трошоци, нето добивка
- Залиха: Колку чини целата залиха по набавна цена, колку чини по продажна цена, маржа доколку се продаде сè
Грешки кои се прават најчесто
Грешка 1: Не се води залиха
Сметководителот купува и продава, но залихата не е во ERP, а само во „Excel некаде“. Резултат: COGS-от не се ажурира, маржата е невидлива, ДДВ-от може да биде неточен.
Грешка 2: Се мешаат залиха и трошоци
Купувате нешто за лична употреба (на пример нов лаптоп за управителот) и го прикачувате како „залиха“. Тоа не е залиха, не се продава. Тоа е основно средство или признат/непризнат трошок.
Грешка 3: Просечна цена со големи варијации
Купувате со просечна цена. Прв месец купувате по 1.000 МКД, втор по 1.500 МКД, трет по 2.000 МКД. Просечната пада далеку од реалната моментна цена. Резултатот: маржата изгледа поголема од вистинската. FIFO е поточен.
Грешка 4: Ажурирање на цена кога се менува тренд
Цената на пазарот падна. Вашата залиха е по стара поголема цена. Дали да ја пишете надолу? Според ИАС 2 (стандард за залиха), залихата мора да се вреднува по пониско од набавна или нето остварлива продажна вредност. Денариор поддржува „write-down“ на залиха кога цената на пазарот падна.
Заклучок
Набавна цена и продажна цена се двете лица на еден ист производ. Разликата е маржа. COGS е автоматски „пренос“ на набавна цена во биланс на успех при продажба. Без точно следење на двете, маржата е невидлива и финансиските одлуки се на стара слепа.
Денариор автоматски ги ажурира залихата при набавка, ги одзема при продажба, пресметува COGS со FIFO принцип и ги покажува резултатите во преглед. Тоа значи дека секоја фактура ви ја покажува маржата веднаш, без да чекате крај на месец.
За демонстрација на залихата и маржа извештаи, посетете denarior.com.